Bez konta, bez opłat za dopasowanie
Dieta wrzodowa: jadłospis przy wrzodach żołądka i dwunastnicy, co jeść
Dieta zdejmuje objawy i pozwala normalnie jeść w trakcie leczenia, ale wrzód goi się dzięki wyleczeniu zakażenia Helicobacter pylori i odstawieniu leków, które go wywołały. W katalogu mamy 165 dietetyków klinicznych.
W skrócie
Dieta wrzodowa to dieta lekkostrawna na czas leczenia i gojenia, a nie kuracja. Medycyna Praktyczna pisze wprost, że nie ma specyficznej diety dla choroby wrzodowej, a zaleca się unikanie pokarmów, które wywołują dolegliwości. Praktyczne zasady są proste: do sześciu małych posiłków dziennie co dwie do trzech godzin, potrawy gotowane, duszone bez obsmażania i w temperaturze pokojowej albo ciepłej, ale nie gorącej, ograniczony (a nie wykluczony) błonnik, mniej mocnej kawy, alkoholu, potraw smażonych i tłustych. O zagojeniu decyduje jednak co innego: Helicobacter pylori odpowiada za 75 do 90 procent wrzodów dwunastnicy i około 70 procent wrzodów żołądka, więc kluczowe są test na tę bakterię, jej eradykacja i odstawienie niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Źródła: Medycyna Praktyczna, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej PZH, Diety NFZ.
- Wrzody dwunastnicy z H. pylori
- 75 do 90%
- Wrzody żołądka z H. pylori
- ok. 70%
- Posiłki dziennie
- 5 do 6
- Płyny na dobę
- 1,5 do 2 l
Zanim ułożysz jadłospis, sprawdź dwie rzeczy
Większość poradników o diecie wrzodowej zaczyna od listy zakazanych produktów. To jest odwrócona kolejność. Choroba wrzodowa ma dwie dominujące przyczyny i żadna z nich nie leży na talerzu. Medycyna Praktyczna podaje, że Helicobacter pylori odpowiada za 75 do 90 procent wrzodów dwunastnicy i około 70 procent wrzodów żołądka. Druga przyczyna to przewlekłe przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, czyli aspiryny, ibuprofenu, diklofenaku, ketoprofenu i naproksenu.
Stąd pierwsze pytanie nie brzmi „co jeść”, tylko „czy zrobiono mi test na Helicobacter pylori i czy zakażenie wyleczono”. Bakterię wykrywa się w wycinku pobranym podczas gastroskopii, testem oddechowym z węglem 13C albo testem antygenu w kale. Badanie przeciwciał z krwi jest tu najsłabsze, bo po skutecznym leczeniu przeciwciała potrafią utrzymywać się ponad pół roku na tym samym poziomie, więc dodatni wynik nie dowodzi aktualnego zakażenia.
Drugie pytanie dotyczy leków. Jeśli od miesięcy bierzesz coś przeciwbólowego na kręgosłup, migrenę albo stawy, sam jadłospis niczego nie rozwiąże, bo źródło uszkodzenia wraca codziennie. Zalecenia ogólne Medycyny Praktycznej mówią o regularnych posiłkach bez potraw wywołujących dolegliwości, zaprzestaniu palenia tytoniu i unikaniu kwasu acetylosalicylowego oraz innych leków z grupy NLPZ. Palenie ma tu osobną wagę: u palaczy wrzody nawracają częściej i goją się gorzej.
Dopiero po tych dwóch rzeczach dieta zaczyna mieć sens, i wtedy naprawdę pomaga. NCEŻ ujmuje to ostrożnie i uczciwie: dieta może wspomagać leczenie farmakologiczne i wpływać na łagodzenie objawów choroby. Innymi słowy sprawia, że przez te kilka tygodni da się normalnie jeść i pracować, a po zagojeniu pozwala wrócić do pełnowartościowego menu bez strachu przed każdym posiłkiem.
Warto wiedzieć
Helicobacter pylori to nie tylko wrzody
Światowa Organizacja Zdrowia uznała Helicobacter pylori za czynnik rakotwórczy grupy I, czyli o udowodnionym działaniu, a zakażenie wiąże się z ryzykiem raka żołądka i chłoniaka MALT. To jest powód, dla którego dodatniego wyniku nie zostawia się „na później” i nie próbuje się leczyć go dietą. Zakażenie jest przy tym pospolite, bo dotyczy około 67 procent dorosłych, natomiast choroba wrzodowa rozwija się u około 5 do 10 procent populacji dorosłych.
Bakterii nie usuwa się jedzeniem. Robi to schemat złożony z antybiotyków i leku hamującego wydzielanie kwasu, dobierany przez lekarza. Czasem po sześciu do ośmiu tygodniach od zakończenia leczenia potrzebna jest kontrolna gastroskopia.
Zasady diety wrzodowej w siedmiu punktach
Wszystkie liczby poniżej pochodzą z zaleceń Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej i z poradnika Diety NFZ. Celem nie jest głodzenie się ani jedzenie samych kleików, tylko zdjęcie z żołądka pracy, której w tym momencie nie udźwignie.
| Zasada | Jak to wygląda w praktyce | Po co |
|---|---|---|
| Małe posiłki, częściej | Pięć do sześciu niewielkich posiłków dziennie, w odstępach co dwie do trzech godzin | Żołądek nie jest ani pusty, ani przeładowany, a to dwa stany, w których boli najbardziej |
| Temperatura umiarkowana | Potrawy o temperaturze pokojowej lub ciepłe, ale nie gorące i nie prosto z lodówki | Skrajne temperatury drażnią ścianę żołądka i nasilają ból |
| Gotowanie zamiast smażenia | Gotowanie w wodzie i na parze, duszenie bez obsmażania, pieczenie w folii lub rękawie | Tłuszcz spowalnia opróżnianie żołądka, więc smażone potrawy zalegają i uciskają |
| Błonnik ograniczony, nie usunięty | Drobne kasze, pszenne pieczywo, gotowane i przetarte warzywa zamiast otrąb i surówek | NCEŻ pisze, że ilość błonnika ma być jedynie ograniczona, bo bez niego jelita stają |
| Mniej kawy i alkoholu | Na czas objawów odstawiona mocna kawa, mocna herbata, napoje gazowane i alkohol | Drażnią błonę śluzową i pobudzają wydzielanie soku żołądkowego |
| Płyny między posiłkami | Minimum 1,5 do 2 litrów dziennie, najlepiej woda i słabe napary, popijane osobno | Duża porcja płynu do posiłku rozciąga żołądek i nasila uczucie rozpierania |
| Bez papierosów | Rzucenie palenia jest częścią leczenia, nie dodatkiem do niego | U palaczy wrzody występują częściej, częściej nawracają i trudniej się goją |
Co jeść przy wrzodach żołądka, a czego unikać
Prawa kolumna nie jest listą zakazów na zawsze. To produkty, które u większości osób nasilają ból i zgagę w okresie objawów, więc odkłada się je na kilka tygodni i wraca do nich pojedynczo, sprawdzając własną tolerancję.
Zalecane
- Chude mięso i drób bez skóry, gotowane, duszone lub pieczone w folii
- Chude ryby: dorsz, mintaj, morszczuk, sandacz, pstrąg
- Jaja gotowane na miękko, jajecznica na parze, omlet
- Fermentowane napoje mleczne: kefir, jogurt naturalny, maślanka, jeśli są dobrze tolerowane
- Pszenne pieczywo, drobne kasze (manna, kuskus, drobna jęczmienna), biały ryż, makaron
- Gotowane warzywa: marchew, dynia, cukinia, burak, ziemniaki, młoda fasolka szparagowa
- Dojrzałe owoce bez skórki: banan, brzoskwinia, morela, pieczone jabłko, mus owocowy
- Masło i oleje roślinne w niewielkich ilościach, dodawane do gotowej potrawy
- Łagodne przyprawy: koperek, natka, bazylia, majeranek, cynamon, wanilia
Odkładane na czas objawów
- xPotrawy smażone, panierowane, zasmażane i fast food
- xTłuste mięsa, boczek, wędliny wędzone, konserwy, pasztety
- xMocna kawa, mocna herbata, napoje gazowane i energetyki
- xAlkohol, w tym piwo, które dodatkowo pobudza wydzielanie kwasu
- xOstre przyprawy: chili, ostra papryka, pieprz w dużych ilościach, musztarda, chrzan
- xWarzywa wzdymające: kapusta, brokuł, kalafior, cebula, czosnek, strączki
- xBardzo kwaśne owoce i soki: cytrusy, porzeczki, agrest, sok pomidorowy
- xPieczywo razowe, grube kasze, otręby, surowe warzywa w dużej ilości
- xBardzo słodkie i tłuste desery, czekolada, ciasta z kremem
Rozbieżność źródeł, warto ją znać
Medycyna Praktyczna pisze, że stres, alkohol i ostre przyprawy nie wpływają na powstawanie wrzodów trawiennych, choć mogą powodować objawy dyspeptyczne. NCEŻ i poradnik NFZ każą tych rzeczy unikać. To nie jest sprzeczność, tylko dwa różne pytania. Ostra papryka nie zrobi Ci wrzodu i nikt nie zachorował od pieprzu. Kiedy jednak wrzód już jest, te same produkty potrafią wywołać ból, a alkohol i papierosy dodatkowo utrudniają gojenie. Dlatego lista po prawej to lista na teraz, a nie diagnoza tego, co doprowadziło do choroby.
Jadłospis przy wrzodach: przykładowy dzień i schemat na tydzień
Poniższy dzień to ilustracja rytmu, a nie plan leczniczy. Kaloryczność i wielkość porcji zależą od masy ciała, wieku i tego, czy chudniesz, więc konkretne gramatury ustala się indywidualnie. Schemat jest jednak zawsze ten sam: pięć do sześciu małych posiłków co dwie do trzech godzin, nic gorącego, nic smażonego.
7:30 Śniadanie
Owsianka na drobnych płatkach gotowanych na wodzie z mlekiem, z rozgniecionym bananem i łyżeczką masła orzechowego gładkiego. Do tego słaby napar rumianku.
10:00 Drugie śniadanie
Jogurt naturalny z musem z pieczonego jabłka i łyżką drobnych płatków. Jeśli nabiał nie służy, zamiast niego kanapka z pszennego pieczywa z pastą jajeczną.
13:00 Obiad
Zupa krem z dyni i marchwi, filet z dorsza gotowany na parze, ziemniaki puree, duszona cukinia. Koperek zamiast pieprzu, oliwa dodana już na talerzu.
15:30 Podwieczorek
Kisiel z musem brzoskwiniowym albo budyń na mleku z biszkoptem. Prosty, lekki posiłek, którego zadaniem jest nie dopuścić do pustego żołądka przed kolacją.
18:00 Kolacja
Kasza manna na mleku albo pulpety drobiowe gotowane na parze z makaronem i gotowaną marchewką. Bez surówek i bez ciemnego pieczywa.
20:30 Ostatni posiłek
Mała porcja kefiru albo kromka pszennego pieczywa z twarożkiem. Przy wrzodzie dwunastnicy ma to znaczenie, bo nocny ból głodowy budzi około 23 do 2 w nocy.
Na tydzień ten sam dzień rozpisuje się z podmianą trzech rzeczy: źródła białka na obiad (ryba, drób, cielęcina, jajo, chudy twaróg), warzywa gotowanego oraz zboża. Reszta rytmu zostaje bez zmian. Jeśli wolisz gotowy, policzony plan zamiast układania go samodzielnie, zobacz, co zawiera jadłospis od dietetyka, a codzienną listę produktów z podziałem na tolerowane i drażniące rozpisaliśmy w artykule o diecie przy wrzodach żołądka.
Kiedy przy wrzodach warto pójść do dietetyka
Przy pojedynczym epizodzie, wyleczonym zakażeniu i szybkim powrocie do formy zwykle wystarczą zasady z tej strony. Dietetyk kliniczny zwraca się w czterech sytuacjach, w których samodzielne prowadzenie diety zaczyna szkodzić.
Pierwsza to chudnięcie. Dieta lekkostrawna jest z natury mniej sycąca i uboższa, a jeśli trwa tygodniami bez korekty, kończy się niedoborem energii i białka u osoby, która i tak się goi. Druga to utknięcie na kleikach. Wiele osób po przebytym wrzodzie boi się wrócić do normalnego jedzenia i po roku wciąż je pięć produktów. Odbudowa diety jest osobną pracą i to jest dokładnie zadanie dla dietetyka.
Trzecia to choroba współistniejąca. Cukrzyca, przewlekła choroba nerek, celiakia albo choroba zapalna jelit zmieniają wszystkie zalecenia naraz i wtedy trzeba je pogodzić, a nie stosować obok siebie. Czwarta to nawroty: gdy wrzód wraca mimo leczenia, warto poukładać rytm dnia, pory posiłków i to, co realnie ląduje na talerzu, zamiast zgadywać.
W katalogu mamy 165 dietetyków klinicznych, czyli osoby, które pracują z rozpoznaniem i wynikami badań, a nie tylko z odchudzaniem. Sprawdzamy dyplom każdemu, kto przejmie tu profil.
Najpierw lekarz, nie dietetyk
Medycyna Praktyczna wymienia objawy alarmowe, przy których trzeba niezwłocznie zgłosić się do lekarza lub na SOR:
- !wymioty krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy
- !czarne, smoliste stolce
- !chudnięcie bez zmiany sposobu jedzenia
- !niedokrwistość w wynikach morfologii
Rozpoznanie choroby wrzodowej stawia się gastroskopią, która pozwala też pobrać wycinki i wykryć Helicobacter pylori. Żaden dietetyk tego nie zastąpi i żadna dieta nie powinna opóźniać tego badania.
Pytania i odpowiedzi
Dieta wrzodowa: najczęstsze pytania
Co jeść przy wrzodach żołądka?
Posiłki lekkostrawne, gotowane w wodzie lub na parze i duszone bez obsmażania: chude mięso i ryby, jaja, drobne kasze, pszenne pieczywo, gotowane warzywa, przecierane zupy, dojrzałe owoce bez skórki. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej zaleca do sześciu małych posiłków dziennie, o temperaturze pokojowej lub ciepłych, ale nie gorących.
Czego nie jeść przy wrzodach żołądka?
Ogranicz potrawy smażone, tłuste, wędzone i wzdymające, mocną kawę, mocną herbatę, napoje gazowane, alkohol i bardzo ostre przyprawy. NCEŻ pisze, że kawa i alkohol drażnią błonę śluzową i pobudzają wydzielanie soku żołądkowego. To nie jest lista zakazów na zawsze, tylko na czas nasilenia objawów i gojenia.
Czy dieta wyleczy wrzody żołądka?
Nie. Medycyna Praktyczna pisze wprost, że nie ma specyficznej diety dla choroby wrzodowej, a NCEŻ, że dieta może wspomagać leczenie farmakologiczne i łagodzić objawy. Wrzód goi się dzięki eradykacji Helicobacter pylori i lekom hamującym wydzielanie kwasu, bo ta bakteria odpowiada za 75 do 90 procent wrzodów dwunastnicy i około 70 procent wrzodów żołądka.
Czy stres powoduje wrzody żołądka?
Nie powoduje, ale nasila objawy. Medycyna Praktyczna wymienia stres, alkohol i ostre przyprawy jako czynniki, które nie wpływają na powstawanie wrzodów trawiennych, choć mogą powodować objawy dyspeptyczne. Przyczyną są najczęściej zakażenie Helicobacter pylori i przewlekłe przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Czy mleko pomaga na wrzody żołądka?
Szklanka mleka na chwilę zobojętnia kwas, ale nie jest kuracją i nie każdy ją toleruje. NCEŻ wskazuje raczej, że pewien łagodzący wpływ na błonę śluzową żołądka może mieć wypijanie mlecznych napojów fermentowanych, czyli kefiru, jogurtu naturalnego i maślanki. Jeśli po nabiale czujesz się gorzej, po prostu go ogranicz.
Czy przy wrzodach można pić kawę?
W okresie nasilenia objawów lepiej nie. NCEŻ zalicza kawę do produktów drażniących błonę śluzową i pobudzających wydzielanie soku żołądkowego, a Medycyna Praktyczna w zaleceniach ogólnych każe ograniczyć kawę i mocne alkohole. Po zagojeniu wrzodu wiele osób wraca do jednej filiżanki dziennie, najlepiej po posiłku, nie na czczo.
Jakie owoce przy wrzodach żołądka?
Dojrzałe, miękkie i bez skórki: banan, brzoskwinia, morela, jabłko pieczone lub w formie musu, melon. W okresie objawów odkłada się owoce bardzo kwaśne, czyli cytrusy, agrest, porzeczki i sok pomidorowy, bo nasilają zgagę i ból. To ograniczenie jest czasowe i wraca się z niego po zagojeniu.
Ile trwa dieta wrzodowa?
Zwykle kilka tygodni, czyli tyle, ile trwa leczenie i gojenie. Medycyna Praktyczna wspomina, że czasem konieczna jest kontrolna gastroskopia po sześciu do ośmiu tygodni po zakończeniu leczenia. Po tym czasie celem jest powrót do normalnej, pełnowartościowej diety, a nie zostawanie na lekkostrawnym menu na stałe.
Czy przy wrzodach trzeba wykluczyć błonnik?
Nie wykluczyć, tylko ograniczyć. NCEŻ pisze dokładnie tak: ilość błonnika w diecie powinna być jedynie ograniczona. W praktyce zamienia się grube kasze, otręby i surowe warzywa na drobne kasze, gotowane warzywa i przetarte zupy. Całkowite usunięcie błonnika psuje pracę jelit i nie ma uzasadnienia.
Czym różni się dieta przy wrzodach żołądka od diety przy wrzodach dwunastnicy?
Zasady kuchenne są takie same, różni się rytm dolegliwości. Przy wrzodzie żołądka ból pojawia się częściej w trakcie jedzenia, przy wrzodzie dwunastnicy na czczo, w nocy około 23 do 2 i jeden do trzech godzin po posiłku, i ustępuje po jedzeniu. Przy dwunastnicy szczególnie pilnuje się, żeby nie robić długich przerw głodowych.
Kiedy z wrzodami trzeba iść do lekarza, a nie do dietetyka?
Natychmiast, gdy pojawią się objawy alarmowe: wymioty krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy, czarne smoliste stolce, chudnięcie bez powodu albo niedokrwistość. Medycyna Praktyczna każe wtedy zgłosić się do lekarza lub na SOR. Dietetyk pracuje na gotowym rozpoznaniu i nie zastępuje gastroskopii ani leczenia.
Dopasuj dietetyka, który prowadzi pacjentów z chorobą wrzodową
Odpowiadasz na kilka pytań o cel i rozpoznanie, a my podpowiadamy osoby, które pracują z żołądkiem i jelitami na co dzień. Bez konta, bez opłat, bez prowizji od rezerwacji.
Podobne strony w serwisie: dieta przy refluksie, dieta low FODMAP przy zespole jelita drażliwego, dieta lekkostrawna, badania przed wizytą u dietetyka.