Dieta lekkostrawna: zasady, co jeść, czego unikać i jadłospis przed kolonoskopią

Dieta lekkostrawna to sposób jedzenia, który odciąża przewód pokarmowy: ogranicza błonnik, tłuszcz i produkty wzdymające, a potrawy przygotowuje się przez gotowanie, gotowanie na parze, duszenie bez obsmażania i pieczenie w folii. Stosuje się ją przy zaostrzeniach chorób żołądka i jelit, w rekonwalescencji po zabiegach oraz jako przygotowanie do badań, na przykład kolonoskopii czy USG jamy brzusznej. Nie jest to dieta na stałe.

Nazwa myli wiele osób. Lekkostrawna nie znaczy niskokaloryczna ani odchudzająca. Chodzi o to, jak długo pokarm zalega w żołądku i ile pracy wymaga od jelit, a nie o to, ile ma kalorii. Śmietana i smalec są kaloryczne i ciężkostrawne, ale biszkopt czy kisiel są lekkostrawne mimo cukru.

Na czym polega dieta lekkostrawna

Zasady sprowadzają się do kilku decyzji powtarzanych przy każdym posiłku.

Po pierwsze, mniej błonnika. Odpadają produkty pełnoziarniste, grube kasze, otręby, surowe warzywa ze skórką i pestkami, nasiona roślin strączkowych i orzechy. Zamiast tego drobne kasze, biały ryż, makaron pszenny, czerstwe pieczywo pszenne, warzywa gotowane i obrane.

Po drugie, mniej tłuszczu, zwłaszcza obrabianego termicznie. Tłuszcz spowalnia opróżnianie żołądka, więc odpadają potrawy smażone, panierowane, zasmażki, tłuste mięsa i tłusty nabiał. Tłuszcz dodaje się na surowo do gotowej potrawy, na przykład łyżkę oliwy lub masła do zupy.

Po trzecie, łagodniejsza obróbka. Gotowanie w wodzie i na parze, duszenie bez wcześniejszego obsmażania, pieczenie w folii, rękawie lub naczyniu żaroodpornym. Bez rumienienia, bez grillowania, bez głębokiego tłuszczu.

Po czwarte, mniejsze i częstsze posiłki. Zwykle 4 do 5 dziennie, o stałych porach, w spokoju, dokładnie przeżute, o umiarkowanej temperaturze. Bardzo gorące i bardzo zimne potrawy dodatkowo drażnią.

Po piąte, łagodne przyprawy. Odpada ostra papryka, chili, pieprz w dużych ilościach, ocet i musztarda. Zostają koperek, natka pietruszki, majeranek, bazylia, tymianek, wanilia, cynamon i sok z cytryny.

Co jeść, a czego unikać na diecie lekkostrawnej

Kiedy stosuje się dietę lekkostrawną

Najczęściej w czterech sytuacjach. Przy chorobach przewodu pokarmowego w fazie zaostrzenia: nieżycie żołądka, chorobie wrzodowej, refluksie, zaostrzeniu chorób zapalnych jelit, po ostrym zapaleniu trzustki lub pęcherzyka żółciowego. Opisaliśmy szerzej, jak wygląda dieta przy wrzodach żołądka i dieta przy refluksie, bo w obu wariantach lekkostrawność jest podstawą. Lekkostrawność z ograniczeniem tłuszczu jest też fundamentem diety przy kamicy żółciowej oraz diety po usunięciu woreczka żółciowego.

Druga sytuacja to rekonwalescencja: po operacji, po infekcji przewodu pokarmowego, po długim leżeniu, u osób osłabionych i starszych, którym trudno przetrawić zwykły posiłek.

Trzecia to przygotowanie do badań, przede wszystkim kolonoskopii i USG jamy brzusznej. Czwarta to okresowe, kilkudniowe stosowanie po ciężkim żywieniowo okresie lub przy nasilonych dolegliwościach, jako sposób na uspokojenie układu pokarmowego.

Ważne zastrzeżenie: dieta lekkostrawna jest z definicji uboga w błonnik, warzywa i owoce w postaci surowej, więc długo stosowana bez potrzeby prowadzi do niedoborów i zaburza pracę jelit. Trzyma się jej tak długo, jak trwa wskazanie, a potem stopniowo wraca do normalnego jedzenia, dokładając po jednym produkcie i obserwując reakcję.

Dieta lekkostrawna przed kolonoskopią

To najczęstszy powód, dla którego ludzie szukają tej diety. Zasady są tu ostrzejsze niż w wersji klasycznej, bo celem nie jest tylko ulga, ale czyste jelito, w którym lekarz cokolwiek zobaczy.

Zwykle na 3 dni przed badaniem przechodzi się na dietę lekkostrawną i ubogoresztkową. Odpadają wtedy dodatkowo wszystkie produkty z drobnymi pestkami i nasionami, bo one najdłużej zalegają w jelicie i psują obraz: kiwi, truskawki, maliny, winogrona, pomidory z pestkami, siemię lniane, mak, sezam, słonecznik, pieczywo z ziarnami, orzechy oraz wszystkie produkty pełnoziarniste i strączkowe.

Zostaje biały ryż dobrze ugotowany, makaron pszenny, jasne pieczywo, chude gotowane mięso i ryby, jaja, chudy nabiał, klarowne buliony i przecedzone zupy, kisiel, budyń. W ostatniej dobie przechodzi się zwykle na dietę płynną i klarowne płyny, zgodnie z instrukcją z pracowni endoskopii.

Konkretny protokół, godziny i preparat przeczyszczający zawsze podaje ośrodek wykonujący badanie i jego zalecenia są nadrzędne wobec ogólnych zasad. Sam preparat do oczyszczenia jelita jest lekiem na receptę, więc warto zadbać o nią z wyprzedzeniem, choćby przez receptę online, żeby nie okazało się w przeddzień badania, że nie ma czym się przygotować.

Przykładowy dzień na diecie lekkostrawnej

Śniadanie: kasza manna na chudym mleku z musem z pieczonego jabłka. Drugie śniadanie: jogurt naturalny z rozgniecionym bananem i łyżką biszkoptów. Obiad: gotowana pierś z indyka, biały ryż, marchewka z cukinią gotowane na parze z łyżeczką oliwy. Podwieczorek: kisiel owocowy z sucharkiem. Kolacja: krem z dyni z grzankami z czerstwej bułki, jajko na miękko.

Taki układ daje pełnowartościowy dzień bez smażenia, bez surowizny i bez produktów wzdymających, a jednocześnie nie jest głodówką.

Z kim ułożyć dietę lekkostrawną

Jeśli dieta lekkostrawna ma być stosowana dłużej niż kilka dni albo towarzyszy jej choroba przewlekła, warto ułożyć ją z dietetykiem klinicznym, żeby nie skończyć na monotonnym jadłospisie z niedoborami. Specjalistę dopasujesz przez Dopasowanie AI. U osób starszych, u których lekkostrawność łączy się z ryzykiem niedożywienia, przyda się też tekst o tym, na co zwrócić uwagę w żywieniu seniora.

Najczęstsze pytania o dietę lekkostrawną

Co można jeść na diecie lekkostrawnej?

Czerstwe pieczywo pszenne, biały ryż, makaron, drobne kasze, chude mięso i ryby gotowane lub duszone bez obsmażania, jaja na miękko, chudy nabiał, warzywa gotowane i obrane (marchew, dynia, cukinia, ziemniaki), owoce przecierane, pieczone jabłko, banan oraz delikatne zupy. Tłuszcz dodaje się na surowo do gotowej potrawy.

Czego nie można jeść na diecie lekkostrawnej?

Potraw smażonych i panierowanych, tłustych mięs i wędlin, żółtych serów i śmietany, pieczywa razowego i grubych kasz, surowych warzyw, kapusty, brokułów, cebuli, czosnku i roślin strączkowych, owoców z pestkami i skórką, ostrych przypraw, alkoholu oraz napojów gazowanych. Odpada też świeże, ciepłe pieczywo.

Czy dieta lekkostrawna jest odchudzająca?

Nie. Lekkostrawna oznacza łatwą do strawienia, a nie niskokaloryczną. Wiele produktów zalecanych na tej diecie, jak biały ryż, makaron, biszkopty czy kisiel, dostarcza sporo energii. Odchudzanie wymaga deficytu kalorycznego, a to zupełnie inne kryterium doboru produktów niż odciążenie przewodu pokarmowego.

Jak długo można stosować dietę lekkostrawną?

Tak długo, jak trwa wskazanie: zwykle od kilku dni do kilku tygodni. Ponieważ ogranicza błonnik oraz surowe warzywa i owoce, długie stosowanie bez potrzeby grozi niedoborami i pogorszeniem pracy jelit. Do normalnego jadłospisu wraca się stopniowo, dokładając po jednym produkcie i obserwując tolerancję.

Ile dni przed kolonoskopią stosować dietę lekkostrawną?

Zwykle trzy dni przed badaniem przechodzi się na dietę lekkostrawną i ubogoresztkową, bez pestek, nasion i produktów pełnoziarnistych. W ostatniej dobie obowiązuje zazwyczaj dieta płynna i klarowne płyny. Dokładny protokół i godziny przyjęcia preparatu przeczyszczającego podaje pracownia endoskopii i to jej instrukcja jest wiążąca.

Czy na diecie lekkostrawnej można pić kawę?

Lepiej ją ograniczyć lub odstawić. Kawa, także bezkofeinowa, pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego i przyspiesza perystaltykę, co przy podrażnionym przewodzie pokarmowym nasila dolegliwości. Jeśli trudno z niej zrezygnować, pij słabą, z mlekiem, nie na czczo i nie więcej niż jedną filiżankę dziennie.